Gebitsproblemen bij paarden

Scherpe Emaillepunten

Wanneer paarden niet het eetpatroon hebben zoals in het wild, dan ontwikkelt ieder paard scherpe glazuurpunten op de randen van alle kiezen. Sinds dit eetpatroon tot zover nog niet exact kan worden nagebootst, heeft ieder paard hier last van. Onbehandeld kunnen deze punten diepe, pijnlijke snijwonden en zweren op de lippen en wangen veroorzaken. Hierdoor heeft een paard tijdens het kauwen ernstig ongemak en zal het tevens pijn veroorzaken met het bit.

Overgebleven Melkdoppen

Bij jonge paarden kunnen stukken melktand blijven zitten, nadat de blijvende kies is doorgebroken. Dit komt regelmatig voor bij paarden. Dit “kapje” kan gedeeltelijk losraken of draaien. Hierdoor kan de wang of tong beschadigen en kan er rottend voer tussen vast komen te zitten. Deze melkdoppen dienen te worden verwijderd als de permanente tanden zich buiten het tandvleesrand bevinden. Dit is meestal een pijnloze procedure die zonder plaatselijke verdoving kan worden uitgevoerd. Paarden beginnen deze doppen te verliezen als ze tweeënhalf jaar oud zijn en verliezen de laatste op viereneenhalf jarige leeftijd. Dit betekent dat paarden tussen deze leeftijd ieder half jaar een tandheelkundige behandeling nodig hebben.

extreme haak pony

Rostrale of causale haken

Bij een overbeet zal het paard haken krijgen op de eerste bovenste kies en de laatste onderste kies. Indien onbehandeld kunnen deze haken zo groot en lang worden dat ze in de onderkaak kunnen groeien. Deze zijn prima behandelbaar met een machinale vijl. Deze overbeet kan veroorzaakt worden doordat paarden van nature van de grond horen te eten. Tegenwoordig wordt er gevoerd uit een verhoogde voerbak en zelfs uit hooinetten. Hierdoor krijg je een andere slijting van de kiezenrijen dan in het wild. Dit is niet ernstig, zolang er jaarlijks een gebitsbehandeling wordt uitgevoerd.

Protuberante kies

Een protuberante kies ontstaat doordat een tegenoverliggende kies ontbreekt of doordat één van de kiezen wordt weggedrukt. In een laat stadium kan dit ervoor zorgen dat een kies ernstige schade aanbrengt aan de tegenoverliggende kies.

Als er een kies mist, dan blijft de tegenoverliggende kies doorgroeien zonder dat er slijting plaatsvindt. Als dit paard niet wordt behandeld door een paardentandarts, dan heeft dit ernstige gevolgen voor het welzijn van het paard. Protuberante kiezen kunnen makkelijk voorkomen worden door een jaarlijkse gebitsbehandeling

Protuberante kies paard

Wave (golfgebit) of gekartelde kiezen

Een golfgebit is een golvende rij in de kiezenrijen. Vaak zijn er meerdere kiezen naast elkaar iets te hoog en de volgende paar kiezen weer te laag. Deze aandoening wordt veroorzaakt doordat er een andere slijting plaatsvindt van de kiezenrijen wanneer het paard gestald staat, dan wanneer paarden in het wild leeft. Ook kan het veroorzaakt zijn door het onjuist vijlen van de kiezenrijnen. Indien dit niet behandeld wordt kunnen tanden uitgroeien en de tegenoverliggende kies afslijten tot het niveau van het tandvlees. Dit is een reden waarom het zo belangrijk is een goed opgeleide paardentandarts of paardengebitsverzorger te kiezen om je paard te behandelen. Aangerichte schade is soms onomkeerbaar en kan blijvende schade aanrichten. Deze aandoening wordt behandeld door de te hoge kiezen in te korten, waardoor de kortere kiezen de kans krijgen om te groeien. Vaak vergt deze aandoening meerdere behandelingen.

Paradontitis

Paradontitis is een ontsteking van het tandvlees, die zich naar beneden in de tandkas en bot ontwikkelt. Hoe verder deze ziekte vordert, hoe lossen de aanhechting van de tand wordt. Uiteindelijk leidt dit tot verlies van de tand indien onbehandeld.

De oorzaak is vaak bacteriële groei door een diastase (spleet tussen de tanden) of door overmatig tandplak rond de tanden. Deze bacteriën kunnen zelfs in de bloedbaan terechtkomen, waardoor het niet alleen de tanden aan kan tasten, maar het hele lichaam. Paradontitis kan behandeld worden door het aangetaste gebied schoon te laten maken door een paardentandarts of paardgebitsverzorger.

Ouder paard met extreem grote wolfskies, gebit paard met wolfskies

Wolfskiezen

Wolfskiezen komen niet bij elk paard voor, 20 a 30% van de paarden krijgt deze maar. De wolfskiezen zitten meestal voor de eerste kiezen. Meestal zitten ze alleen aan de bovenkant van de kaak. Als paarden wolfstanden krijgen, dan moeten ze voordat ze 1,5 jaar zijn al zichtbaar zijn. De reden dat deze meestal verwijderd dienen te worden is, omdat het bit er tegenaan kan komen en het pijnlijk voor het paard kan zijn. Wolfstanden hebben ondiepe wortels en wanneer het bit ertegenaan komt kan dit ontstekingen en ongemak veroorzaken. Verwijderen van deze tanden wordt daardoor ook altijd geadviseerd.

Equine Odontoclastic Tooth Reabsorption Hyperzementose (EOTRH)

EOTRH is een pijnlijke gebitsaandoening die vaak gezien wordt bij paarden boven de 15 jaar. Vaak kun je dit zien door de snijtanden te onderzoeken. Herkenbaar aan verdikking van het tandvlees ter hoogte van de wortel, kleine wondjes die eruitzien als kleine puistjes of vlekken op het tandvlees, ter hoogte van de wortel. EOTRH is een aandoening waarbij de wortels van snijtanden langzaam oplossen. Als reactie hierop gaat de tand overmatig cement aanmaken. Dit cement vormt extreem pijnlijke tumoren aan de wortels van de snijtanden. Tot een aantal jaar geleden was EOTRH helemaal niet bekend, dit komt ook doordat deze aandoening de laatste jaren veel vaker voorkomt. Tot nu toe is er geen andere behandeling bekend, dan het verwijderen van de aangetaste snijtanden. Wel kan het proces geprobeerd worden te verminderen of te stoppen, dit door middel van antibiotica. Dit kan alleen in een vroegtijdig stadium. Een paard kan zonder snijtanden prima functioneren en eten.
Pony gebitsafwijking met Equine Odontoclastic Tooth Resorption and Hypercementosis

Snijwonden

In de mond kunnen snijwonden ontstaan als gevolg van scherpe punten aan de rand van de tanden. Zodra er snijwonden in de mond van het paard onstaan, zullen ze aanwezig blijven totdat de bron van de verwonding is aangepakt. Langdurige zweren en snijwonden kunnen besmettelijk zijn en zeer pijnlijk voor het paard.

Eenzijdige neusuitvloeiing – Sinusitus

Éénzijdige neusuitvloeing, oftewel sinusitus kan duiden op een ontsteking aan de achterste vier kiezen. Vaak wordt dit veroorzaakt door een kieswortelontsteking. De achterste vier kiezen steken uit in de voorhoofdsholte. Om deze kiezen zit een klein laagje bot (tandkas). Als een kies gaat ontsteken lost het bot om de kies heen op en breekt de ontsteking in de holte. Sinusitus wordt eerst behandeld door middel van langdurige antibiotica, mocht dit niet helpen is het nodig om de desbetreffende kies te verwijderen.

Diastases

Één van de meest pijnlijke, maar ook één van de meest onbekend aandoeningen zijn diastasen. Dit is een ruimte tussen de kiezen of snijtanden waar voer in ophoopt. Doordat het voer gaat rotten is het een grote bacteriebron, hierdoor volgt er een ontsteking.

Diastasen worden vaak tijdens een gebitsbehandeling door paardentandertsen over het hoofd gezien. Vaak is dit uit onwetendheid. Het is dus belangrijk om het paard goed op deze aandoening te controleren.

Als diastasen langdurig niet behandeld worden, kan de volledige tand aangetast worden door de ontsteking met als resultaat dat de tand haat loslaten.


Diastasen ontstaan vaak door een hoogteverschil in de kiezen, haken of andere oneffenheden. Wanneer er tijdens de kauwbeweging van het paard hierdoor grote horizontale krachten op de kiezen wordt uitgeoefend, kan dit lijden tot het uit elkaar drukken van de kies. Hierdoor ontstaan de diastasen. Dit kan makkelijk voorkomen worden door een jaarlijkse gebitsbehandeling. We zien diastasen het vaakst in de achterste kiezenrijen en vaak bij tweejarige paarden.


Ook kunnen diastasen ontstaan door melkdoppen die te lang blijven zitten of kiezen die niet mooi in de rij komen te staan. Voordat het paard drie jaar is kunnen er al diastasen ontstaan die grote problemen kunnen veroorzaken.

Symptonen die duiden op diastasen:

  • Je paard eet zijn ruwvoer trager
  • Je paard kauwt opeens aan één kant
  • Als je paard eten krijgt, kan hij naar een paar happen al stoppen met eten. Dit doordat het eten op de ontsteking drukt
  • Soms schud het paard met het hoofd of proberen ze het voer met de tong te verwijderen
  • Je paard kan proppen maken
  • Paard kan hamsterwangen krijgen door ophoping van het voer in de wang
  • Bij ernstige diastasen stinkt het paard uit de mond
  • Voer wordt minder goed verteerd, omdat het paard minder gaat kauwen

Diastasen (gesloten) zijn te behandelen door het schoonmaken van de ruimte en het corrigeren van het gebit. Daarna wordt de gesloten ruimte opgeboord, zodat er geen voer meer tussen vast kan komen te zitten. Hierbij zal een deel van de voor- en achterliggende kies worden weggeslepen. Door de horizontale druk weg te rotten tussen de kiezen, krijgt het gebit en tandvlees de kans te herstellen.

Shear

Een shear is een te stijle hoek in de kiezenrijen. Paarden met een normaal gebit hebben een hoek van ongeveer 10 graden in de kiezenrijen. Een shear is wanneer deze hoek groter is dan het hoort te zijn. Wanneer een paard is belemmerd of gewoonweg niet de zijwaartse beweging gebruikt om voer te vermalen, kunnen de kiezen schuin afslijten. Vaak komt dit doordat het paard aan één kant kauwt, door belemmering of pijn aan de andere kant van het gebit. We lossen een shear op door de hoek te corrigeren en de belemmering in het gebit weg te nemen.

ATR

ATR is de afkorting voor Accentuated Transverse Ridges. Dit zijn dwarsliggende richeltjes op het kauwoppervlak van de kiezen. Hierdoor is er geen tot minimale voor- en achterwaartse beweging mogelijk van de onderkaak tijdens het kauwen. Het ontstaat doordat het paard alleen de zijwaartse beweging heeft kunnen gebruiken voor het vermalen van voer. Dit kan makkelijk opgelost worden door de kauwoppervlakken te vijlen, zodat de voor- en achterwaartse beweging weer mogelijk is.

Speekselklierstenen

Speekselklierstenen is een zeer zeldzame aandoening die bijna nooit voorkomt. Speekselklierstenen vormen zich meestal doordat er etensresten of een bacterie in het speekselklierkanaal komt. Hierdoor vormt het lichaam speekselklierstenen die in alle vormen en maten voor kunnen komen. De speekselklierstenen van dit paard zijn extreem groot zoals op de foto te zien.
Speekselklierstenen paard
Cariers bij paard gaatjes bij kiezen paard

Cariers

Cariers komen voornamelijk voor bij de vierde en vijfde kies aan de bovenkaak. Paarden hebben zoals mensen vaak geen last en pijn aan de gaatjes. De kies wordt door de gaatjes fragiel en kan splijten. Hierdoor wordt soms het vullen van de gaatjes geadviseerd om het splijten van de kies te voorkomen.

Gebroken kies

 Gebroken kiezen komen bij iedere kies voor. Dit wordt vaak veroorzaakt door cariers, verhogingen of trauma. Bij een gebroken kies dient deze bijna altijd verwijderd te worden zoals de gespleten kies op de foto hiernaast.
Gebroken kies paard met letsel aan de wang
Paard zeldzame aandoening beschadiging tong paard

Vastzittend voedsel tussen kiezen

Bijna nooit komt het voor dat een dusdanig scherp stuk voedsel tussen de kiezen blijft zitten en letsel veroorzaakt aan de mond. Hiernaast is een paard te zien die plotseling slecht at en waar waarschijnlijk een scherp stuk hooi of stro heeft vastgezeten tussen de kiezen, wat de wond aan de tong veroorzaakte. Als dit voorkomt wijkt het paard plotseling van eetwijze af.

 

Wat kunnen signalen zijn dat mijn paard een gebitsprobleem heeft?

Vaak laat een paard niet eens zien dat er een probleem is met het gebit. Paarden kunnen goed de pijn verbloemen. Mocht het paard tekenen van pijn in het gebit vertonen, dan is een behandeling noodzakelijk. Hieronder zijn een aantal symptomen gerangschikt.

  • Je paard eet opeens anders
  • Paard gaat opeens het voer in de waterbak soppen
  • Paard houdt met eten het hoofd schuin
  • Je paard maakt proppen die zichtbaar zijn
  • Je paard gaat opeens in conditie achteruit
  • Overmatig speekselvorming
  • Wondjes op de lippen, wangen of in de mond
  • Bloed uit de mond, voornamelijk na het rijden
  • Bit vasthouden
  • Je paard valt snel af
  • Je paard kauwt op deuren of omheiningen
  • Je paard heeft een eenzijdige neusuitvloeiing
  • Tandenknarsen
  •  Je paard eet opeens traag
  • Je paard heeft opeens een zwelling op de kaak
  • Zwaar in de mond
  • Je paard wilt het bit niet aannemen
  • Teugelkreupelheid
  • Je paard heeft opeens een fistel op het hoofd
  • Er is onverteerd voedsel in de mest zichtbaar
  • Diarree bij paarden kan duiden op een beperkte kauwcyclus bij het paard
  • Je paard heeft vaak last van koliek
  • Je paard heeft last van aanleuningsproblemen tijdens het rijden
  • Je paard knoeit veel voer
  • Ophoping van voer in de wang
  • Kribbebuiten of tanden ergens tegenaan schuren
  • Doffe vacht, vermagering
  • Je paard loopt makkelijker linksom dan rechtsom of andersom
  • Vieze geur uit de mond van het paard